İstanbul’da Topraksız Tarım ve Modern Örtü Altı Üretim Uygulamaları Hızla Yaygınlaşıyor
İstanbul’da topraksız tarım ve modern örtü altı üretim uygulamaları 2010’lu yıllardan itibaren yaygınlaşmaya başlarken, özellikle hidroponik sistemler, modern sera yatırımları ve kontrollü üretim teknikleri son 15 yılda önemli bir gelişme gösterdi. Tam kontrollü kapalı alan yetiştiriciliği ve topraksız tarım uygulamaları, özellikle 2020 yılından sonra hız kazanmıştır. İstanbul’da topraksız tarım işletme sayısı 29’a yükselmiştir. Üretimler genellikle Çatalca, Pendik, Beykoz, Büyükçekmece, Sarıyer, Çekmeköy, Silivri, Ataşehir ve Kağıthane ilçelerinde gerçekleşmektedir. Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi’ne (KOBÜKS) kayıtlı topraksız tarım işletmeleri, domates, biber, çilek, mantar gibi ürünlerde yılda 950 bin 712 kilogram; marul, kıvırcık, maydanoz, roka gibi yeşil yapraklı ürünlerde ise 5 milyon 897 bin 25 adet ürün elde etmektedir.
Son yıllarda, özel sektör yatırımları ve kamu kurumlarının yürüttüğü AR-GE çalışmaları sayesinde topraksız tarım uygulamalarına olan ilgi artmaktadır. Özellikle yapraklı sebzeler, aromatik bitkiler ve yüksek katma değerli ürünlerde topraksız tarım uygulamaları yaygınlaşmaktadır. Bu üretim modeli, kent içinde veya kente yakın noktalarda kullanıldığında, İstanbul’un artan gıda ihtiyacının alternatif bir yöntemle karşılanmasını sağlamaktadır. Topraksız tarımın yaygınlaşmasının arkasında iklim değişikliği, kuraklık, kentleşme ve teknolojik gelişmeler gibi faktörler bulunmaktadır.
İklim değişikliğine bağlı olarak tarımsal üretimde yaşanan risklerin azaltılması amacıyla üreticiler, kontrollü üretim sistemlerine yönelmektedirler. Özellikle artan kuraklık, su kaynaklarının korunmasını zorunlu kılmakta ve topraksız tarım sistemlerinde suyun kontrollü ve geri dönüşümlü kullanımı, geleneksel üretime göre daha yüksek verimlilik sağlamaktadır. Kentleşme süreci, tarım arazilerinin azalmasına ve arazi maliyetlerinin yükselmesine neden olurken, topraksız tarım sistemleri daha fazla üretimi küçük alanlarda gerçekleştirebilmeyi sağlamaktadır.
Tarım ve Orman Bakanlığı, topraksız tarım ve kontrollü ortam üretim sistemlerine yönelik yatırımları çeşitli destek programlarıyla teşvik etmektedir. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP), Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından yürütülen IPARD Programı ve düşük faizli yatırım kredileri, önemli destek mekanizmaları arasında yer almaktadır. Modern sera yatırımları, topraksız tarım sistemleri ve otomasyon uygulamaları belirli şartlar altında desteklenmekte olup, üreticilerin bu desteklerden yararlanabilmesi belirli koşulları yerine getirmelerine bağlıdır. Genç girişimciler ve kadın üreticiler, birçok destek programında öncelikli gruplar arasında yer almaktadır.
İstanbul’da hizmete açılan İstanbul Kapalı Dikey Tarım Uygulama ve Araştırma Merkezi, Türkiye’de kamu eliyle kurulan öncü merkezlerden biridir. Merkezde, hidroponik üretim sistemi kullanılarak farklı bitkiler yetiştirilmekte ve tüm üretim süreçleri tam otomasyon sistemiyle kontrol edilmektedir. Bu merkezde yılın 365 günü üretim yapılabilmekte ve topraksız tarımın sunduğu avantajlardan faydalanılmaktadır.
İstanbul’un gelecekte sürdürülebilir gıda sistemlerinde topraksız tarım ve dikey tarım gibi modern üretim tekniklerinin daha fazla yer alması beklenmektedir. Bu teknolojiler, kentlerde tarımsal üretimi destekleyerek gıda arz güvenliğine katkı sağlayacak ve çevreye duyarlı bir tarım modelinin yaygınlaşmasını destekleyecektir.
