Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Dünya Bankası desteğiyle TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, demir-çelik sektöründe teknolojik bir dönüşümü destekleme kararı aldı. Bu kapsamda, sektörde yaygın olarak kullanılan DC tahrik sistemlerinin yerine, daha verimli, düşük maliyetli ve sürdürülebilir yerli AC tahrik sistemlerinin geliştirilmesi hedefleniyor.
WAT Motor yürütücülüğünde başlayan bu Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini içeriyor. Projelerle, AC dönüşüm için verimlilik odaklı motor ailesi, yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu ve ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarlanacak.
İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor ile WAT Motor’un ortak çalışmasıyla AC dönüşüm için verimlilik odaklı motor ailesi geliştirilecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor ise yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturacak. PGR ve Toprakkale Sac ise ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı üzerinde çalışacak.
Üniversite ve sanayiyi bir araya getiren 8 paydaşlı bu AR-GE çalışması, haddehane uygulamalarına yönelik yüksek güçlü ve rekabetçi ürünler geliştirmeyi amaçlıyor. Elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniğinde yerli yetkinliği artırmak ve ihracat potansiyeli yüksek sürdürülebilir çözümler üretmek hedefleniyor.
Programın temel hedeflerinden biri, yüzde 82-88 verimliliğe sahip DC motor sistemlerini, yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemleri ile değiştirmek. Bu dönüşüm, enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını azaltırken, bakım ihtiyacını düşürerek işletme sürekliliğini artıracak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle modern haddehane uygulamalarının ihtiyaçlarını karşılayacak. Ayrıca, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayabilecek ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak geliştirilecek. Bu sayede motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini kapsayan bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturulacak.
Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojilerin, Türkiye’deki sanayi tesislerinde kullanılması ve Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda ihracat potansiyeli taşıması amaçlanıyor. Bu yeni nesil tahrik sistemleri, enerji verimliliğini artıran, karbon emisyonlarını azaltan ve sürdürülebilir üretimi destekleyen teknolojiler sunarak Türkiye’nin yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine katkıda bulunacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılması küresel ticaret için kritik hale geldi. Türkiye’nin Avrupa pazarına yaptığı demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerindeki karbon ayak izini azaltacak teknolojilere geçiş, stratejik bir rekabet unsuru olarak öne çıkıyor.
Enerji verimliliği yüksek ve düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş sağlayamayan tesislerin, gelecekte ihracat pazarlarında maliyet baskısıyla karşılaşması bekleniyor. Bu nedenle, elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, enerji maliyetlerini düşürmenin yanı sıra sürdürülebilir üretim, karbon emisyonlarının azaltılması ve ihracat rekabetçiliğinin korunması açısından stratejik bir gereklilik haline geldi.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık yüzde 22’sini oluşturuyor. Bu durum, sektörde kullanılan teknolojilerin verimli hale getirilmesinin enerji maliyetlerini düşürme ve karbon emisyonlarını azaltma açısından büyük önem taşıdığını gösteriyor.
Haddeleme proseslerinde kullanılan eski nesil DC motor tabanlı teknolojiler, yüksek bakım ihtiyacı, düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüzün sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil. Elektrik makineleri ve güç elektroniğindeki gelişmelerle birlikte, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri, özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif olarak öne çıkıyor.
Bu ihtiyaçtan hareketle kurgulanan Ürünleştirme Programı, demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir özelliklere sahip yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi amaçlıyor. Program kapsamında geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini içeren entegre bir sistem yaklaşımıyla tasarlanıyor.
