ABD, dünya petrol ve doğal gaz arzının yüzde 20’sini taşıyan kritik Hürmüz Boğazı’ndan gemilere zorunlu geçiş ücreti uygulanması fikrine kesin bir dille karşı çıkıyor. Geçen ay ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından Umman’ın sunduğu plan taslağında zorunlu ücretin yer almadığı belirtilirken, İran’ın ücret toplanması konusunda ısrarcı olduğu iddia edildi. Bu durum, uluslararası su yolunun gelecekteki yönetimi konusunda gerilimi artırıyor.
Mutabakat zaptı, gemilerin 60 gün boyunca boğazdan güvenli ve serbestçe geçmesini öngörmüştü. Bu sürenin sonunda su yolunun yönetimi, İran ve Umman’ın diğer Basra Körfezi ülkeleriyle yapacağı görüşmelerle belirlenecekti. Umman Dışişleri Bakanı Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, yakın zamanda yaptığı açıklamada zorunlu geçiş ücretlerini desteklemediklerini net bir şekilde ifade etti.
Bakan Al Busaidi, zorunlu ücretler ile Malakka ve Singapur boğazlarındaki benzer gönüllü katkı modelleri arasında ayrım yapılması gerektiğini vurguladı. Bu gönüllü ücretlerin, hayati su yolunun bakımı ve güvenliği için nakliye şirketlerinden alınabileceğini belirtti. Görüşmelere yakın kaynaklar, Umman’ın planını ABD’ye ilettiğini aktardı.
Orta Doğulu bir yetkili ise Umman’ın henüz resmi bir teklif sunmadığını ancak olası mekanizmalar konusunda ABD’ye danışıldığını ifade etti. Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, “Başkan Trump, uluslararası bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan İran’ın ücret talep edemeyeceğini açıkça belirtmiştir” açıklamasını yaptı.
ABD’li müzakereciler, geçiş ücreti teklifiyle ilgili endişelerini dile getirirken, konuyu Ummanlı yetkililerle görüşmeyi planladıklarını bildirdi. Müzakerelere yakın bir kaynak, Umman’ın nakliye trafiğinden zorunlu ücret alınmaması yönündeki taahhüdünü koruduğunu ve taslakta zorunlu bir geçiş ücretinin yer almadığını özellikle vurguladı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Orta Doğu ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, “Hiçbir ülkenin uluslararası bir su yolundan geçiş ücreti veya vergi almasına izin verilemez. Mevcut uluslararası hukuk budur” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Trump yönetiminin konuya bakış açısını netleştirdi.
Orta Doğulu bir yetkili, İran’ın ücret toplanması konusunda ısrarcı olduğunu ve Amerikalıların eninde sonunda bunun bir versiyonunu kabul edeceğine inandığını iddia etti. Toplanacak fonların uluslararası toplum ve Uluslararası Denizcilik Örgütü ile istişare içinde toplanabileceği belirtildi.
Kabul edilmesi halinde bu fonların İran ve Umman arasında paylaşılacağı öne sürüldü. Ayrıca, fonların Malakka Boğazı’ndaki uygulamalara benzer şekilde çevre risklerinin değerlendirilmesi, kurtarma çalışmaları ve teknik destek gibi faaliyetler için kullanılabileceği kaydedildi.
