ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile savaşın başından bu yana ilk kez Kongre’de ifade verdi. Rubio, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın bütçe talebiyle ilişkili olarak Senato Dış İlişkiler Komitesi önünde yaptığı açıklamada, İran ile yürütülen görüşmelerde önemli bir gelişme yaşandığını belirtti. Rubio, İran’ın daha önce görüşmeyi reddettiği bazı konuları ele almaya razı olduğunu söyledi.
Rubio, Destansı Öfke Operasyonu’nun İran’ın savunma sanayi altyapısını ve füze/İHA üretim kapasitesini önemli ölçüde azalttığını savundu. Füze programının büyük ölçüde zayıflatıldığını belirten Rubio, İran’ın füze rampalarının sayısında ciddi bir düşüş yaşandığını aktardı. İran’ın hala çok sayıda İHA’ya sahip olduğunu ancak bunların üretiminin kolay olduğunu ve bunun küresel bir sorun teşkil ettiğini vurguladı. ABD Dışişleri Bakanı, İran donanmasının ise fiilen yok olduğunu, küçük sürat tekneleri dışında bir güce sahip olmadığını dile getirdi. İran Donanması’nın okyanusun dibinde olduğunu ve resiflere dönüşerek balıkçılık noktaları haline geleceğini mizahi bir dille ifade etti.
Rubio, İran’ın konvansiyonel kapasitesinin zayıflatılmasının ardından ateşkese gidildiğini ve ABD’nin de durmayı kabul ettiğini belirtti. Anlaşmanın bir parçası olarak Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gerektiğini ancak İran’ın bunu yapmadığını söyledi. Ablukanın temel nedeninin, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı dünyanın geri kalanı için kapalı tutması olduğunu ifade etti.
Rubio, İran ile görüşmelerin devam ettiğini ancak bu sürecin diğer ülkelere yönelik görüşmelerden farklı olduğunu belirtti. Arabulucuların gerekli olduğunu vurgulayan Rubio, İran’ın ilk kez, daha önce adını anmayı dahi reddettiği konuları görüşmeyi kabul ettiğini söyledi. Bu durumun, İran’ın ne kadar ileri gitmeye hazır olduğunu test etmek için bir fırsat sunduğunu ancak İran rejiminin kendi içindeki parçalanmışlığın süreci zorlaştırdığını ekledi. Umudun, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, belirli konularda sınırlı müzakerelere girilmesi ve her iki taraf için de kabul edilebilir bir sonuca ulaşılması olduğunu dile getirdi.
Rubio, Hürmüz Boğazı’nın kapalı olmasının hem İran ekonomisine hem de ABD’ye maliyeti olduğunu belirtti. Demokrat Senatör Chris Murphy’nin boğazın nasıl açılacağına dair sorusuna karşılık Rubio, ablukanın tek nedeninin İran’ın ticari gemilere ateş açması ve boğazı mayınlaması olduğunu söyledi. Bu eylemlerin hukuka aykırı olduğunu ve İran dışında destekleyen tek bir ülke olmadığını vurguladı. ABD ile İran arasındaki görüşmelerde bir numaralı şartın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olduğunu tekrarladı.
Rubio, İran’ın boğazı yeniden açmak zorunda olduğunu ancak tercihin müzakere yoluyla sağlanması olduğunu belirtti. Bunun için İran’ın boğazdan geçen ticari gemilere ateş açmayacağını ilan etmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca, ABD Başkanı Trump’ın İran’dan nükleer programı konusunda da taahhütler talep ettiğini hatırlatarak, yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum konusunda müzakerelere bağlılık ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine sınırlamalar getirilmesi veya sona erdirilmesi gerektiğini belirtti.
İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması ihtimaline ilişkin bir soruya Rubio, yaptırımların hafifletilmesinin, yaptırımların uygulanma nedenine, yani İran’ın nükleer programına karşılık verilmesine bağlı olduğunu söyledi. İran’ın nükleer faaliyetlerinden vazgeçmeyi kabul etmesi halinde yaptırımların hafifletilebileceğini, ancak Hürmüz Boğazı’nın açılması karşılığında yaptırımların hafifletilmesinin konuşulmadığını veya teklif edilmediğini belirtti.
Rubio, İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in müzakerelerde giderek daha aktif rol aldığını gösteren işaretler olduğunu söyledi. İletişimlerin yazılı ve arabulucular aracılığıyla yürütüldüğünü belirtti. Demokrat Senatör Cory Booker’ın ABD’nin İran konusunda yalvardığı yönündeki iddiasına ise Rubio, kimseye yalvarmadıklarını belirterek tepki gösterdi. İran ekonomisinin büyük kayıplar yaşadığını ve ekonomik göstergelerin protestoların yaşandığı döneme göre daha kötü durumda olduğunu ifade etti.
